Tamam mı? Devam mı? Dünya Görüşünün Değişimi

Huzur hakkı

Meşhur Türk şair Orhan Veli Kanık bu mizahî şiiriyle rahat kavramını ele alıp insanların sözde rahat olabilmeleri için koydukları şartlarla alay ediyor. Anlaşılan, insanlar gerçekten rahat olmak ister; her ne pahasına olursa olsun rahatlık her zaman ön planda tutulan bir şeydir. Herhangi bir durumda rahat olabilmemiz için bir sürü şart, tercih veya isteğimizi sıralayabiliriz. Ama kendimize karşı dürüst olabilirsek bu durumların genelde pek önemli olmadığını itiraf ederiz. Tabii ki o anda bize öyle gelebilir, yalnız söz konusu rahatlık çok geçici bir haldir.

Bununla beraber, Mesih İsa, kendisine sığınan insanlara bambaşka bir rahatlık vaat eder:

Ey bütün yorgunlar ve yükü ağır olanlar! Bana gelin, ben size rahat veririm. Boyunduruğumu yüklenin, benden öğrenin. Çünkü ben yumuşak huylu, alçakgönüllüyüm. Böylece canlarınız rahata kavuşur. Boyunduruğumu taşımak kolay, yüküm hafiftir. (Mat. 11:28-30; vurgu eklenmiştir)

Güzel ama bunun anlamı nedir? Mesih imanlılarına verilen rahat (huzur) nedir, nelerden ibarettir? Kısacası, dinden kurtulmaktır.2 Bu bağlamda din, insanların kendi çabalarıyla, “iyi” saydıkları işlerle Tanrı’yı hoşnut etmeye çalışması demektir.3 Ama din boş bir uğraş, ağır bir yüktür, insana asla rahat vermez. Ancak insanı yıpratıp çökertir, eninde sonunda umutsuz bir vaziyete sürükler.

Ayrıca İbraniler 4’te de huzur konusu işleniyor. Orada huzur için kullanılan Grekçe sözcükleri (katapausis/katapauō), Matta 11:28-30’da kullanılan anapausis/anapauō sözcükleriyle ilişkilidir. Anlaşılan, hem İsa hem de İbraniler kitapçığının yazarı bu kavramın çok önemli olduğu kanısındadırlar. Her iki kısmın bağlamlarındaki atmosfer gösteriyor ki, insanlar için bu huzur Tanrı’nın istediği huzurdur.

İnsanlar için bu huzur Tanrı’nın istediği huzurdur.

Ayrıca İbraniler 4:9’da sabbatismos sözcüğü de kullanılıyor; orada bahsedilen huzur haftada bir tutulan bir kural değil, Rab Tanrı ile olan ayrışmaz ilişkiden kaynaklanan daimi bir dinlenmedir. Yazar Sally Breedlove bu huzur kavramını şöyle açıklıyor:

Tanrı'nın Kendisi Huzuruna girmemiz ve yaşamlarımızı özgür ve dingin bir kalple yaşamamız için bize çağrıda bulunuyor. İbraniler 4'üncü bölüm bizleri Şabat'ı gözetmeye değil, Şabat’ın yaşandığı yaşama girmek üzere her türlü çabada bulunmamız konusunda zorluyor. İşte bizim zorluğumuz: Tanrı'nın bizim için, O'nun bizzat kendisinin sürdürdüğü yaşamdan akarak gelen bir hediyesi vardır. Bu hediye huzurdur. Bu huzur bizi bir şeyler yapmanın sonsuz döngüsünden kurtaran ve mola vermemizi sağlayan bir huzurdur. Bu huzur bizi iyi ve güzel olan her şeyi kutlamaya katılmaya davet eden bir huzurdur. Bu huzur (kendi bakış açımızdan), her şeyin icabına bakılmamış olsa bile her şeyin gerçekten düzgün olacağı konusunda bizi temin eden bir huzurdur. Bu huzur yalnızlığımızı hafifleten ve Tanrı'da gerçek bir yuva bulmamızı sağlayan bir huzurdur… Ancak burada bir sorunumuz, özlem duyduğumuz huzurdan bizi alıkoyan büyük bir engelimiz vardır. Yalnızca kalplerimizi rahatsız eden bütün konuları çözdüğümüzde huzur bulduğumuzu varsayarız… Ancak Tanrı kendi yaratıcı ve değişik yönleri olan yolları içerisinde, kalplerimizi kargaşa içerisinde tutan nesnelerin, Yaradılış'ta kaybettiğimiz bahçeye gireceğimiz, kapılar haline gelmesini amaçlamaktadır. Kalbin ferahlığı, hem yalnızlığı hem de samimiyeti sarmalayan dinginlik derinliği ve keskin bir hoşnutluk bu kapıların diğer tarafında bizleri beklemektedir.4  

Tekrar edilsin: O'nun bizzat kendisinin sürdürdüğü yaşamdan akarak gelen bir hediyesi vardır. Bu hediye huzurdur. İşte Müjde budur, yani, Tanrı’nın Kendisi ve Ondan gelen huzur dolu yaşamdır. Ama bu konuda yanlış sonuca varmayalım. Bu huzur, bu dinlenme, bir durgunluk veya tembellik demek değildir, sonzuz konfor ya da tatil değildir. J. Patrick şu yararlı perspektifle konumuzu aydınlatıyor:

Herkesin Tanrı'da kendini memnun eden ve kendi gelişimi için ideal ortamı bulmasından dolayı, Mesih'in huzuru işten “dinlenme” değil işte “dinlenme”dir, “eylemsizlik dinlenmesi değil - iradenin, kalbin, hayal gücünün, vicdanın - bütün melekelerinin ve şefkatlerin uyumlu bir şekilde çalışmasıyla oluşan dinlenmedir.”5 (vurgu eklenmiştir)

Huzurumuzu Kaçırmaya Çalışan…

Düşmanın asıl amacı, yalnızca Tanrı’ya ait olan yüceliği çalmaktır.

Bu gerçek, nihai huzur konusunda, insanların yolunu engellemeye çalışan bir düşmanla ilgilidir, ve bu düşman Kutsal Kitap’ta Şeytan, İblis ve yılan/ejderha olarak da adlandırılır.6 Bu düşmanın asıl amacı, yalnızca Tanrı’ya ait olan yüceliği çalmaktır. Bu stratejisinin içerisinde birçok taktiği vardır. Felsefe ve ilahiyat profesörü Winfried Corduan düşmanın faaliyetini şöyle özetliyor: “Hatırlamalıyız ki Şeytan, insanları gerçekten uzaklaştırmak için her avantajı kullanır.”7 Corduan’ın demek istediği, düşmanımız kendi amacını gütmek için her yönteme başvurur.

Güçlü ve kurnaz olan bu düşman ve kendisiyle birlikte düşmüş diğer melekler (yani cinler) ile, insanlara karşı sürekli saldırılar düzenlemektedir. Onun isteği insanların dine bağlı kalmalarıdır. Yani, yukarıda sözü edilen huzura kavuşmalarını istemez. Tabii ki Tanrı’nın İsrailoğullarına verdiği Kutsal Yasa kurallardan ibarettir, ama onun görevi sadece geçiciydi:

Bu iman gelmeden önce Yasa altında hapsedilmiştik, gelecek iman açıklanıncaya dek Yasa'nın tutuklusuyduk. Yani imanla aklanalım diye Mesih'in gelişine dek Yasa eğitmenimiz oldu. Ama iman gelmiş olduğundan, artık Yasa'nın denetiminde değiliz... Ama zaman dolunca Tanrı, Yasa altında olanları özgürlüğe kavuşturmak için kadından doğan, Yasa altında doğan öz Oğlu'nu gönderdi. Öyle ki, bizler oğulluk hakkını alalım. (Gal. 3:23-25; 4:4)

Kutsal Yasa geçici olarak lazımdı ve iyiydi, yalnız insana yaşam sağlayamazdı, rahat veremezdi, huzura kavuşturamazdı. Ama Mesih bizi hem özgürlüğe kavuşturma, hem de bize oğulluk hakkını verme gücüne sahiptir.8 Dolayısıyla kimliğimizi unutmayalım! Paul D. Tripp, bu eğilimimizi “kimlik amnezisi” diye adlandırıyor. Bu, Şeytan’ın Mesih imanlılarına yönelik uyguladığı en vahim taktiktir. O, gerçek kimliğimizin yerine başka (sahte) bir kimliği koymaya çalışıyor. Sahte kimlikleri kabul etmeyelim!

Üstelik, Petrus imanlılara şöyle sesleniyor; “Ayık ve uyanık olun. Düşmanınız İblis kükreyen aslan gibi yutacak birini arayarak dolaşıyor... İblis’e karşı direnin.” (1Pe. 5:8,9; vurgu eklenmiştir). Bu ayeti yorumlarken Hristiyan tanrıbilimci Wayne Grudem, Petrus’un Şeytan hakkındaki anlayışını şöyle açıklıyor: “Burada Petrus, Şeytan’ı Hristiyanlara saldırabilecek (ve muhtemelen zarar verebilecek) kabiliyet ve eğilime sahip olan, kurnaz ve kötü kişisel bir varlık olarak görüyor.”9 Böylece Şeytan’ın amacı “Tanrı’nın Sözü’nü itibardan düşürmek ve Tanrı’nın işlerini yıkmaktır.”10 Bize, yani Tanrı’nın çocuklarına saldırarak Tanrı’nın sevgisinin, merhametinin ve lütfunun yetersiz olduğunu göstermeye çalışıyor.

Şeytan’ın amacı Tanrı’nın Sözü’nü itibardan düşürmek ve Tanrı’nın işlerini yıkmaktır.

Ayrıca Şeytan’ın özellikle imanlılara yönelik başka saldırıları da vardır. Bu konuda Eyüp kitapçığında (özl. 1. ve 2. bölümünde) çarpıcı bir anlatı yer alıyor. Şeytan Eyüp’ü sınayarak, hayatında değerli olan her şeyi yok ederek, Eyüp’ün Tanrı’nın yüzüne karşı sövmesini ister. Bu kısımda Şeytan’ın amacı, Eyüp’ün kafasında Tanrı’nın karakteri hakkında şüphe uyandırmaktır. Tanrı gerçekten adil, iyi ve güvenilir mi? O, her durum üzerinde gerçekten egemen mi?

Eyüp’ün verdiği karşılıklar bizim için örnek ve ibret vericidir. İlk sınavından sonra, Eyüp şöyle der; "Bu dünyaya çıplak geldim, çıplak gideceğim. RAB verdi, RAB aldı, RAB'bin adına övgüler olsun!" İkinci sınavından sonra ise “Tanrı'dan gelen iyiliği kabul edelim de kötülüğü kabul etmeyelim mi?" demiştir.11 Her iki sınavdan sonra günah işlemedi ve Tanrı’yı suçlamadı.12 Demek ki Eyüp, Şeytan’ın tuzağına düşmedi. Yine de Şeytan bu taktiğini bırakmadı, bırakmıyor, çünkü birçok durumda imanlılar uyandırılan şüpheye kapılıp onun tutsağı olurlar.

Tanrı’nın iyiliğine karşı şüphe uyandırmasının yanı sıra Şeytan, birçok durumda Tanrı’nın iyiliğini de taklit etmeye çalışır:

Bu tür adamlar sahte elçiler, düzenbaz işçiler, kendilerine Mesih'in elçisi süsü verenlerdir. Buna şaşmamalı. Şeytan da kendisine ışık meleği süsü verir. Ona hizmet edenlerin de kendilerine doğruluğun hizmetkârları süsü vermesi şaşırtıcı değildir. Onların sonu yaptıklarına göre olacaktır. (2Ko. 11:13-15)

Demek sahtekârlık Şeytan’ın uzmanlık alanıdır. İnsanlara hep cezbedici fırsatlar sunar, ama bize cazip gelen bu fırsatlar sadece ve sadece geçici zevk verir ve bizi yıkıma doğru sürükler. Ayrıca Tanrı çocuklarına kötü düşünceler de gönderir, ve aptalca bir şekilde bunları kendi düşüncelerimiz olarak kabul ederiz. Böylece Şeytan, bizim kutsal ve Tanrı’ya ait olmadığımızı, henüz onun elinde olduğumuzu göstermeye çalışır. Mesih’teki huzurumuzu kaçıran bu saldırılar gerçekten “ateşli oklar” gibi gelir.13

Şeytan, kesinlikle Tanrı’nın çocuklarını sevmez, ne olursa olsun onları yok etmek ya da en azından aldatmak ister:

Şeytan, kesinlikle Tanrı’nın çocuklarını sevmez, ne olursa olsun onları yok etmek ya da en azından aldatmak ister:

Siz babanız İblis'tensiniz ve babanızın arzularını yerine getirmek istiyorsunuz. O başlangıçtan beri katildi. Gerçeğe bağlı kalmadı. Çünkü onda gerçek yoktur. Yalan söylemesi doğaldır. Çünkü o yalancıdır ve yalanın babasıdır. (Yu. 8:44)14

Tanrı, evrenin egemeni olarak Şeytan’ın dünyada çalışmasına izin verdi. Herhangi bir strateji kurarsa ve o stratejiye göre hareket ederse bu ancak ve ancak Tanrı’nın izniyle mümkündür. Şeytan’ın şu etiketi ve etkisine bakın: “Tanrı'nın görünümü olan Mesih'in yüceliğiyle ilgili Müjde'nin ışığı imansızların üzerine doğmasın diye, bu çağın ilahı onların zihinlerini kör etmiştir.” (2Ko. 4:4; vurgu eklenmiştir).

Deliceler benzetmesi de Şeytan’ın çalışma tarzını ve kendisinin sonunu aydınlatıyor:

Bundan sonra İsa halktan ayrılıp eve gitti. Öğrencileri yanına gelip, “Tarladaki delicelerle ilgili benzetmeyi bize açıkla” dediler. İsa, “İyi tohumu eken, İnsanoğlu'dur” diye karşılık verdi. “Tarla ise dünyadır. İyi tohum, göksel egemenliğin oğulları, deliceler de kötü olanın oğullarıdır. Deliceleri eken düşman, İblis'tir. Biçim vakti, çağın sonu; orakçılar ise meleklerdir. Deliceler nasıl toplanıp yakılırsa, çağın sonunda da böyle olacaktır. İnsanoğlu meleklerini gönderecek, onlar da insanları günaha düşüren her şeyi, kötülük yapan herkesi O'nun egemenliğinden toplayıp kızgın fırına atacaklar. Orada ağlayış ve diş gıcırtısı olacaktır. Doğru kişiler o zaman Babaları'nın egemenliğinde güneş gibi parlayacaklar. Kulağı olan işitsin!” (Mat.13:36-43)

Evet, Şeytan’ın stratejisi korkunçtur (sonu da!15 ), ve kendisi yeteneklidir. Ama unutmamalıyız ki Şeytan bir yaratıktır, dolayısıyla sınırlıdır. Tanrı gibi her yerde hazır ve nazır değildir, her şeyi bilmez. Cinler de sayılıdır ve sayıları çoğalmaz. Dolayısıyla, kesinlikle ayık ve uyanık olalım ki taktikleri bizim hayatlarımızda başarılı olmasın. 1. Yuhanna 4:4’te yazıldığı gibi, “Yavrularım, siz Tanrı’dansınız ve sahte peygamberleri yendiniz. Çünkü sizde olan, dünyadakinden üstündür.” (vurgu eklenmiştir).

Huzur Kaçıranın Elindeki Alet…

Biz dünyadayız, bu yeni bir haber değildir. Ama bulunduğumuz dünya, orijinal (iyi olan) halinden çok farklıdır. Artık bütün yaratılış yozlaşmıştır.16 Ama bizler için tehlikeli olan fiziksel yaratılış değildir, bizim için tehlike teşkil eden şey dünya sistemidir.

Hristiyanlar için tehlike teşkil eden şey dünya sistemidir.

Ama dünya sistemi nedir? Tanrı’nın karakteri ve isteğine karşı gelen her şey dünya sistemine aittir. Yukarıda gördüğümüz gibi, geçici bir süre için bu dünya Şeytan’a teslim edildi. Ve bu nedenle Kutsal Kitap’ta Şeytan bu çağın ilahı olarak betimleniyor.

Dünya sistemi, Şeytan’ın insanların hayatlarında kullandığı alettir. Şeytan bu aletle, Mesih imanlılarını Tanrı yolundan saptırmak veya onları Tanrı yolunda duraksatmak17 , imansız insanların Tanrı yoluna girmelerini engellemek ister.

Kendi memleketinde Mesih’e olan imanı nedeniyle şehit olarak ölen Kartacalı Kiprianus (M.S. 200-258) konumuzu şöyle açıyor:

Mademki dünya Hıristiyandan nefret ediyor, neden senden nefret eden dünyayı seviyor ve seni kurtaran, seni seven Mesih’i izlemiyorsun? Yuhanna, mektuplarının birinde bedensel arzulara kapılıp dünyayı sevmememiz için feryat edercesine bizi yüreklendiriyor: “Dünyayı ve dünyayı ait şeyleri sevmeyin. Dünyayı sevenin Baba’ya sevgisi yoktur. Çünkü dünyaya ait olan her şey doğal benliğin tutkuları, gözün tutkuları, maddi yaşamın verdiği gurur Baba’dan değil, dünyadandır. Dünya da dünyasal tutkular dageçer, ama Tanrı’nın isteğini yerine getiren sonsuza dek yaşar” (1Yu. 2:15-17). Çok sevgili kardeşlerim, en iyisi, açık bir akıl, sarsılmaz bir inanç ve yüce bir ruhla Tanrı’nın isteğini yerine getirmeye hazır olalım. Ölüm korkusunu kovalım, başlattığı ölümsüzlüğü düşünelim...gösterelim. Sık sık bu dünyadan olma-dığımızı ve burada sadece konuklar ve hacılar (yabancılar18 ) olarak kaldığımızı düşünmeliyiz...Vatanımız cennetten başka bir şey değildir... Ölümden, o göksel saltanatta, artık hiç korkmamak ne denli tatlıdır ve sonsuza dek yaşamak ne mutluluktur!19 (vurgu eklenmiştir)

Bilinmeli ki, Kiprianus’un kılıçla öldürülmeden hemen önceki sorgulanmasında verdiği tek cevap “Tanrı’ya şükürler olsun” olmuştur.”20 Demek ki, bize mezardan seslenen bu kardeş vaaz ettiğini pratiğe döktü! Söz’ün unutkan dinleyicisi değildi, etkin uygulayıcısıydı.21

Huzur Yoluna Devam

Tanrı’nın lütfunu benimseyerek iman (huzur) yoluna devam edelim! Bu süreç karar ile başlar. Örneğin, erken kilisenin Şeytan ve bu dünyanın sistemine karşı olan tavrı, Milanlı Ambrose (İ.S. yak. 339-397) tarafından açıklanıyor. Milan’daki toplulukta, vaftiz olacak kişiler törenden önceki gece iki feragatta bulunurlarmış: önce İblis ve onun işleri, sonra dünya ve onun sefalarından vazgeçtiler.22 Yani bu düşmanların her ikisini açıkça belirtip bunlardan el çektiler. Artık bunlara ait olmadıklarını, bunlara karışmayacaklarını beyan ettiler. Mesih’e ait oldukları için bunlardan ayrı olduklarını ve gerçekten ayrı yaşamaları gerektiğini anladılar. Benzer bir şekilde, Yeni Antlaşma dışındaki bilinen en eski Hristiyan vaaz olarak sayılan 2. Clement’te (yak. İ.S. 150) yazıldığı gibi, “Bu dünya ve sonraki dünya iki düşmandır... Dolayısıyla her ikisinin dostu olamayız.” 23

Ruhsal savaşta Mesih'in muzzafer olduğu unutulmamalıdır!

Evet, bu ruhsal bir savaştır. Yalnız unutulmamalı ki İsa Mesih muzafferdir. Savaşın sonucu çoktan (İsa, kusursuz kurban olarak çarmıha gerilince) belli olmuştur. Savaş bitti, ama çatışmalar devam ediyor çünkü düşmanımız teslim olmak istemez. Bu bağlamda, Apostolik Babalardan Hermas’ın Çobanı’ndan (2. yy) alıntı yapmakta fayda vardır:

“Bir insan Tanrı’nın buyruklarını yaşama geçirmeyi isteyebilir ve bunu yapacak gücü vermesi için Tanrı’ya tüm yüreğiyle itaat etmeyi dileyebilir. Ama şeytan sinsi ve kurnazdır, sürekli ona hata yaptırıp günah işletir” dedim. Bunun üzerine çoban şunları anlattı: “Şeytan hakiki manada Tanrı’nın yolunu izleyen bir kalbi ele geçiremez. Mücadele eder, ama sıra kazanmış ve mutluymuş gibi görünebilir. Fakat, Tanrı’nın gücüne güvenen bir kalp daima şeytana direnir ve onu mağlup eder, şeytan da utançla kaçıp uzaklaşır.”24

Bu dünyada Tanrı yolunda giden diğer insanlar gibi sen de gariplerdensin, çünkü Tanrı krallığına aitsin. Senin şehrin bu dünya şehrinden çok uzaklarda. Bu nedenle, eğer yaşayacağın gerçek şehri biliyorsan o halde niçin bu dünya şehrinde lüks evler inşa etmek için uğraşıp didiniyorsun? Bu dünya şehrinde bütün vaktini kendi refah ve konforu için harcayanlar Tanrı şehrine giremeyecektir. Bu ahmak ve zavallı kişiler anlamıyorlar mı ki, bu şehirde her şey onlara yabancıdır ve bir başkasının denetimi altındadırlar.25 (vurgu eklenmiştir)

Konumuz üzerine Hermas’ın Çobanı başka yararlı görüşler de sunuyor:

İblis’ten korkma. Tanrı’dan korkarak, İblis üzerine egemen olursun. Çünkü onda güç yok... Yine de, habis oldukları için, İblis’in işlerinden kork.

(İblis’in) Tanrı kulları üzerine egemenliği olamaz, çünkü bütün yürekleriyle onların umutları Tanrı’dadır. İblis onlara müdahale edebilir. Ama onları yıkamaz.26

Sonuç olarak İsa’nın dünyaya gelişi, iki hükümranlığın çarpışmasını teşkil etti. Bu dünya geçici olarak Şeytan’a teslim edildiği için gerçekten imanlılar ruhsal savaş içerisindedir. Ama İsa karanlığın hükümranlığını yenmeye geldi ve yendi27 ; ancak çatışmalar devam ediyor. Ayrıca, İsa körlüğü yenmeye geldi ve yendi28 ; zihinler ve gözler hâlâ açılmaktadır. Ve İsa, iyi çoban olarak, bizi ejderhadan salıverip gütmeye geldi ve öyle yaptı29 ; günümüzde başka insanları salıvermektedir. Bunların yanı sıra, lütfu sayesinde İsa yüceliğini göstermeye geldi ve gördük30 ; ve hâlâ yüceliği gösterilip görülmektedir. Kısacası İsa, Şeytan’ın elindeki bu dünyayı altüst etti, ediyor da. Çünkü Göklerin Egemenliği yeryüzüne gelmiştir.

Dolayısıyla Şeytan’nın kim olduğunu ve nasıl çalıştığını (yani, dünya sistemiyle) unutmayalım. Aynı zamanda kendimizin kim olduğunu da unutmayalım. Bunun için Pavlus diyor ki, “İblis'in hilelerine karşı durabilmek için Tanrı'nın sağladığı bütün silahları kuşanın.” (Ef. 6:11; vurgu eklenmiştir). Bu silahlar elimizde, yani bize aittir. Tanrı’nın egemenliği içimizdedir!31  

• 1Orhan Veli Kanık, “Rahat”, Cumhuriyet Dönemi Türk Mizahı ve Hicvi, 1923-1983 (4. baskı), Ferit Öngören, ed. (Ankara: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları), s. 178.
• 2Bu ayetlerden bahsederken, W.E. Vine ve diğerleri (Vine’s Expository Dictionary of Biblical Words [Nashville,Tennessee: Thomas Nelson, 1985], s. 529) rahata ilişkin şu yorumu getiriyor: “...buradaki karşılaştırma (kontrast) sanki Ferisiler tarafından bindirilen (oluşturulan) yüktür.” Benzer bir şekilde Craig S. Keener (The IVP Bible Background Commentary: New Testament, Downers Grove, Illinois: InterVarsity Press, 1993, s. 77) bu ayetleri şöyle yorumluyor: “Matta, İsa’nın rahatla ilgili sözlerinin takiben kısımdaki (12:1-14) Ferisilerin Şabat kurallarıyla bir karşılaştırması olarak kastediyor.”
• 3Yeni Antlaşma bu konuda apaçıktır. Insan kendi uğraşlarına güvenerek, Tanrı’nın beğenisini kazanmaya çalışır. Ancak kurtuluş sevapla elde edilmez, çünkü Tanrı’nın kurtuluş tasarısında sevap diye bir şey yoktur. Örneğin bu konuda, Titus 3:3-7’de şu açıklama yer alıyor: “Çünkü bir zamanlar biz de anlayışsız, söz dinlemez, kolay aldanan, türlü arzulara ve zevklere köle olan, kötülük ve kıskançlık içinde yaşayan, nefret edilen ve birbirimizden nefret eden kişilerdik. Ama Kurtarıcımız Tanrı iyiliğini ve insana olan sevgisini açıkça göstererek bizi kurtardı. Bunu doğrulukla yaptığımız işlerden dolayı değil, kendi merhametiyle, yeniden doğuş yıkamasıyla ve Kurtarıcımız İsa Mesih aracılığıyla üzerimize bol bol döktüğü Kutsal Ruh'un yenilemesiyle yaptı. Öyle ki, O'nun lütfuyla aklanmış olarak umut içinde sonsuz yaşamın mirasçıları olalım.” (vurgu eklenmiştir) Krş. Ef. 2:1-10 (özl. 2:4,8-9).
• 4Choosing Rest: Cultivating a Sunday Heart in a Monday World (Huzuru Seçmek: Pazartesi Dünyasında bir Pazar Kalbi Yaratma) (Colorado Springs, Colorado: NavPress, 2002), s. 28-29. Vurgu eklenmiştir.
• 5Hastings Bible Dictionary, a.g.e. Vine’s Expository Dictionary of Biblical Words’da alıntılanmıştır, s. 529.
• 6Şeytan adı, Eski Antlaşma’da 11ayette, Yeni Antlaşma’da ise 36 ayette geçer. İblis adı (Gr. diabolos), toplam 34 ayette geçer ve bunların hepsi Yeni Antlaşma’da. Şeytan’ı kasteden yılan kelimesi Yaratılış 3’te (3:1,4,13), Yeş. 27:1, 2Ko. 11:3 ve Va. 12:9 ile 20:2’de geçer (Vahiy kitapçığında kullanılan yılan kelimesinin yanı sıra ejderha kelimesi de Şeytan için kullanılır). Şeytan’ı kasteden düşman kelimesi ise Yeni Antlaşma’da 5 defa geçer (Mat. 13:25,28,39; Luk. 10:19; 1Pe. 5:8).
• 7A Tapestry of Faiths: The Common Threads between Christianity and World Religions (Downers Grove, Illinois: InterVarsity Press, 2002), s. 232.
• 8Krş. Yu. 1:12.
• 9The First Epistle of Peter: An Introduction and Commentary (Tyndale New Testament Commentaries) (Leicester: Inter-Varsity Press, 1988 [2000]), s. 196. Ayrıca Robert H. Mounce A Living Hope: ACommentary on 1 and 2 Peter (Grand Rapids, Michigan: Eerdmans, 1982) adlı kitabında konuya şu anlayışı getirir: “Onun (Şeytan’ın) Tanrı halkına karşı saldırganca bir düşmanlığı var.” (s. 88).
• 10Edmund Clowney, The Message of 1Peter: The Way of the Cross (The Bible Speaks Today) (Leicester: Inter-Varsity Press, 1988), s. 214.
• 11Bkz. Eyü. 2:10.
• 12Bkz. Eyü. 1:22, 2:11.
• 13Bkz. Eyü. 1:22, 2:11.
• 14R.V.G. Tasker (The Gospel According to John: An Introduction and Commentary [TNTC] [Grand Rapids, Michigan: Eerdmans, 1988], s. 119) bu ayeti şöyle yorumluyor: “…Ilan etmek üzere Tanrı'dan gönderilmiş, Tanrı tarafından söylenen Tanrı'nın gerçeği olan gerçeğini anlamayı ve bu gerçeğin etkisi altına girmeyi reddetmek, gerçekte doğası sahtecilik olan ve tüm amacı insan kabilini aldatmak olan ondan yani İblis’in kendisinden gelmişliğin hataya yer vermeyen kanıtını vermektir. İblis bir yalan söylediğinde, İsa 44'üncü ayette İblis’in ana dilini konuştuğunu çünkü İblis’in bir yalancı ve yalanın babası olduğunu söyler.” Önemli not: Ayartılar gibi, yalın şekilleriyle Şeytan’ın yalanları bizler için sorun sayılmaz, ama inanıldığında çok tehlikeli olurlar!
• 15Bkz. Va. 20:7-10.
• 16Krş. Rom. 8:19-22. Bu ayetlere göre, yaratılış amaçsızlığa terk edildi. Tanrı, evrenin egemeni olarak, bu olaya izin verdi, tıpkı Eyüp’ün Şeytan tarafından sınanması gibi.
• 17İbraniler kitapçığında hitap edilen İbrani imanlıların büyük bir sorunu vardı: ruhsal bebeklik (İbr. 5:11-6:2). Şeytan bizim de yetkinliğe (ruhsal yetişkinliğe) doğru ilerlememizi istemez. Yakup 1:2-4’te yazıldığı gibi, “Kardeşlerim, çeşitli denemelerle yüz yüze geldiğinizde bunu büyük sevinçle karşılayın. Çünkü bilirsiniz ki, imanınızın sınanması dayanma gücünü yaratır. Dayanma gücü de, hiçbir eksiği olmayan, olgun, yetkin kişiler olmanız için tam bir etkinliğe erişsin.”
• 18Krş. 1Pe. 2:11.
• 19“Kiprianus”, Kilise Babalarından ve Yazarlarından Alıntılar (İstanbul: Sent Antuan Kilisesi, 1997), s. 146. (Bu alıntı, Kutsal Kitap’la karşılaştırılarak birkaç yerde düzeltilmiştir).
• 20“Cyprian” (Kiprianus) https://en.wikipedia.org/wiki/Cyprian > (20.12.2009 tarihinde erişildi; 30.03.2026 tarihinde teyit edildi).
• 21Krş. Yakup 1:22-25.
• 22J.G. Davies, The Early Christian Church (New York: Barnes & Noble, 1995 [1965]), s. 263.
• 23“Separation from the World” (Dünyadan Ayrılık), A Dictionary of Early Christian Beliefs (ed. David W. Bercot) (Peabody, Massachusetts: Hendrickson, 1998, 2006), s. 697.
• 24Robert Van De Weyer, Hristiyanlığın Antik Metinlerinden Hermas’ın Çobanı (çev. Mesut Küçükoğlu) (İstanbul: Gerçeğe Doğru Kitapları, 2005), s. 47.
• 25A.g.e., s. 48-49.
• 26“Satan” (Şeytan) A Dictionary of Early Christian Beliefs (ed. David W. Bercot) (Peabody, Massachusetts: Hendrickson, 1998, 2006), s. 592.
• 27Bkz. Yu. 1:4-5,9; Kol. 1:13-14; 2:15; Ef. 1:19-22; 1Pe. 2:9.
• 28Bkz. Luk. 4:18-19; 2Ko. 4:4.
• 29Bkz. Yeş. 40:9-11; Luk. 4:18-19; Yu. 10:1-18.
• 30Bkz. Yu. 1:14; 17:1-5.
• 31Size anımsatayım ki Pavlus, Kol. 1:27’de şöyle yazıyor: “Tanrı kutsallarına bu sırrın uluslar arasında ne denli yüce ve zengin olduğunu bildirmek istedi. Bu sırrın özü şudur: Mesih içinizdedir. Bu da size yüceliğe kavuşma umudunu veriyor.” (vurgu eklenmiştir).